ANLAŞMALI BOŞANMANIN ŞARTLARI NELERDİR?

Evlilik birliğinin sona erdirilmesi, taraflar için hem hukuki hem de duygusal açıdan zorlu bir süreçtir. Türk Medeni Kanunu, boşanmayı iki farklı yöntemle düzenler: çekişmeli boşanma ve anlaşmalı boşanma. Bu yazıda, çiftlerin daha hızlı, daha az yıpratıcı ve daha az maliyetli bir şekilde boşanmalarını sağlayan anlaşmalı boşanma yolunu; şartlarını, sürecini, protokol içeriğini ve sık karşılaşılan sorunları detaylı şekilde ele alacağız.

Çekişmeli Boşanma ile Anlaşmalı Boşanma Arasındaki Fark

Çekişmeli boşanmada taraflar, boşanmanın temel unsurlarından en az biri üzerinde (örneğin velayet, nafaka ya da mal paylaşımı) anlaşamaz ve iddia ile savunmalarını mahkeme huzurunda ortaya koyarlar. Bu süreçte taraflar birbirlerine karşı kusur iddialarında bulunabilir, tanık dinletebilir ve delil sunabilir. Bu da davanın aylarca, hatta yıllarca sürmesine yol açabilir.

Anlaşmalı boşanmada ise taraflar, evliliğin sona ermesi konusunda ortak bir iradeye sahiptir ve boşanmanın tüm sonuçları üzerinde önceden mutabakata varmışlardır. Bu sayede dava süreci hem daha kısa hem de daha az maliyetli olur; çoğu zaman tek celsede sonuçlanır.

Anlaşmalı Boşanmanın Yasal Şartları

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 166. maddesinin 3. fıkrası, anlaşmalı boşanmanın gerçekleşebilmesi için bazı şartlar öngörmüştür. Bu şartlardan herhangi birinin eksik olması durumunda dava, çekişmeli boşanmaya dönüşebilir:

1. En az 1 yıllık evlilik süresi — Taraflar, boşanma davasını açtıkları tarih itibarıyla en az bir yıldır evli olmalıdır. Bu süre şartı, evliliğin en azından bir süre denenmiş olmasını sağlamayı amaçlar.
2. Boşanmanın tüm sonuçları üzerinde uzlaşma — Taraflar; velayet, nafaka, mal paylaşımı, tazminat gibi konuların tamamında anlaşmış olmalı ve bu anlaşma yazılı bir boşanma protokolü ile ortaya konmalıdır. Kısmi bir anlaşma (örneğin boşanmaya evet ama nafakada anlaşmazlık) davanın çekişmeli hale gelmesine yol açar.
3. Duruşmaya bizzat katılım — Taraflar, hâkim huzurunda bizzat hazır bulunarak iradelerini sözlü olarak beyan etmelidir. Vekil aracılığıyla temsil, bu şartı karşılamaz; hâkimin, tarafların boşanma iradesini doğrudan kendi ağızlarından duyması gerekir.

Bu üç şartın birlikte gerçekleşmesi halinde mahkeme, anlaşmalı boşanma davasını değerlendirmeye alır.

Yetkili ve Görevli Mahkeme

Boşanma davalarında görevli mahkeme Aile Mahkemeleridir; Aile Mahkemesi bulunmayan yerlerde bu görevi Asliye Hukuk Mahkemeleri yürütür.

Yetkili mahkeme ise şu şekilde belirlenir:

• Eşlerin son 6 ay içinde birlikte ikamet ettiği yer mahkemesi,
• Eşler 6 aydan uzun süredir ayrı adreslerde yaşıyorsa, davalının ikamet ettiği yer mahkemesi,
• Taraflar isterlerse, davacının ikamet ettiği yer mahkemesinde de dava açılabilir (yetki itirazına konu edilmediği sürece).

Anlaşmalı Boşanma Süreci Nasıl İşler?

1. Protokolün hazırlanması — Taraflar, avukat desteğiyle boşanmanın tüm mali ve hukuki sonuçlarını içeren protokolü hazırlar.
2. Dava dilekçesinin sunulması — Anlaşmalı boşanma dilekçesi ve protokol, yetkili aile mahkemesine sunulur.
3. Duruşma günü tebliği — Mahkeme, tarafları duruşmaya davet eder.
4. Duruşmada beyan — Taraflar, hâkim huzurunda boşanma iradelerini bizzat beyan eder; hâkim protokolü tarafların özgür iradesiyle imzalayıp imzalamadığını sorar.
5. Hâkimin protokolü incelemesi — Hâkim, protokolün hukuka ve hakkaniyete uygunluğunu, özellikle çocukların üstün yararını gözeterek denetler.
6. Kararın verilmesi — Şartlar sağlanmışsa, hâkim boşanmaya ve protokolün onaylanmasına karar verir. Karar, taraflara tefhim edilir; istinaf süresi geçtikten sonra kesinleşir.

Boşanma Protokolünde Neler Yer Almalı?

Anlaşmalı boşanmanın temelini oluşturan protokol, tarafların üzerinde uzlaştığı tüm hususları açık ve kuşkuya yer bırakmayacak şekilde içermelidir. Protokolde tipik olarak şu başlıklar yer alır:

• Boşanmaya ilişkin ortak irade beyanı
• Müşterek çocukların velayeti ve ebeveynle kişisel ilişki (görüşme) düzeni — hafta sonu, resmi/dini bayramlar, yarıyıl ve yaz tatili gibi dönemlerin ayrıntılı planlanması
• Çocukların eğitim, sağlık ve sosyal durumlarına ilişkin düzenlemeler (okul masrafları, sağlık sigortası vb.)
• Nafaka — iştirak nafakası (çocuk için) ve/veya yoksulluk nafakası (eş için); miktar, ödeme şekli ve artış oranı
• Mal paylaşımı — taşınmaz, araç, banka hesapları, ortak borçlar gibi malvarlığı unsurlarının paylaşımı
• Ziynet eşyaları (altın, takı vb.) hususunda mutabakat
• Yargılama giderleri ve vekâlet ücretinin karşılanma şekli
• Maddi ve manevi tazminat talepleri
• Soyadı — kadının evlilik soyadını kullanmaya devam edip etmeyeceği

Sık Yapılan Hatalar

Uygulamada anlaşmalı boşanma protokollerinde sıkça karşılaşılan hatalar davayı çekişmeliye çevirebilir ya da ileride hak kayıplarına yol açabilir:

• Protokolde nafaka veya mal paylaşımı gibi konuların belirsiz veya eksik düzenlenmesi
• Velayet düzenlemesinde çocuğun üstün yararının gözetilmemesi
• Protokolün, tarafların gerçek iradesini yansıtmayan, acele hazırlanmış bir metin olması
• Duruşmaya taraflardan birinin mazeretsiz katılmaması
• İleride "el atma" davalarına (paylaşılmamış mal varlığı için) konu olabilecek unsurların protokolde atlanması

Hâkimin Takdir Yetkisi

Taraflar arasında tam bir uzlaşma sağlanmış olsa dahi, hâkim bu protokolü resen inceler. Protokolün hukuka veya hakkaniyete aykırı hükümler içermesi, tarafların gerçek iradesini yansıtmaması ya da çocuğun üstün yararına aykırı düzenlemeler barındırması halinde hâkim, davayı çekişmeli boşanmaya çevirebilir veya davayı reddedebilir. Bu nedenle protokolün, alanında deneyimli bir avukat tarafından titizlikle hazırlanması, ileride doğabilecek hak kayıplarının önüne geçilmesi açısından büyük önem taşır.

Sıkça Sorulan Sorular

Anlaşmalı boşanma ne kadar sürer?

Şartların eksiksiz sağlanması ve protokolün usulüne uygun hazırlanması halinde anlaşmalı boşanma davaları genellikle tek celsede sonuçlanabilmektedir. Süre, mahkemenin iş yüküne ve dosyanın hazırlanma kalitesine göre değişiklik gösterebilir.

Anlaşmalı boşanmada avukat tutmak zorunlu mu?

Hukuken zorunlu değildir; ancak protokolün hak kaybına yol açmayacak şekilde, hukuka ve hakkaniyete uygun hazırlanması için bir avukattan destek alınması önemle tavsiye edilir. Özellikle mal paylaşımı ve nafaka gibi konularda ileride telafisi güç sonuçlar doğabilir.

Taraflardan biri duruşmaya katılmazsa ne olur?

Anlaşmalı boşanmanın şartlarından biri tarafların bizzat duruşmada hazır bulunmasıdır. Taraflardan birinin katılmaması halinde dava, anlaşmalı boşanma olarak sonuçlanamaz ve çekişmeli boşanmaya dönüşebilir ya da ertelenebilir.

Evlilik süresi 1 yıldan az ise anlaşmalı boşanma mümkün mü?

Hayır. Kanun, anlaşmalı boşanma için en az bir yıllık evlilik süresini şart koşmuştur. Bu süre dolmadan açılan davalar çekişmeli olarak yürütülür.

Anlaşmalı boşanma sonrası protokol değiştirilebilir mi?

Mahkeme tarafından onaylanıp kesinleşen protokol hükümleri, kural olarak bağlayıcıdır. Ancak nafaka ve velayet gibi bazı hususlarda, koşulların önemli ölçüde değişmesi halinde sonradan dava yoluyla değişiklik talep edilebilir. Mal paylaşımı gibi kesin nitelikteki hükümlerde değişiklik ise oldukça sınırlıdır; bu nedenle protokolün baştan itinayla hazırlanması kritik önem taşır.

Mal paylaşımı anlaşmalı boşanma protokolünde yer almak zorunda mı?

Mal paylaşımı, boşanmanın maddi sonuçlarından biri olduğu için protokolde açıkça düzenlenmesi gerekmektedir. Bu konuda uzlaşma sağlanamazsa dava çekişmeli boşanmaya dönüşebilir.

Anlaşmalı boşanma davasından sonra pişman olunursa ne yapılabilir?

Karar kesinleşmeden önce (istinaf süresi içinde) itiraz yolu açıktır. Ancak karar kesinleştikten sonra boşanma iradesinden dönmek mümkün değildir; yalnızca protokolün belirli hükümleri hakkında (şartları varsa) ayrı bir dava açılabilir.

Anlaşmalı boşanma protokolü noterde mi hazırlanmalı?

Hayır, protokolün noterde düzenlenmesi zorunlu değildir. Taraflarca veya avukatları aracılığıyla hazırlanan protokol, duruşma sırasında mahkemeye sunulabilir ya da tutanağa geçirilebilir. Önemli olan, protokolün mahkeme tarafından onaylanmasıdır.

Anlaşmalı boşanma, kâğıt üzerinde basit görünse de boşanma protokolünün hukuka ve hakkaniyete uygun, taraflar arasında ileride uyuşmazlık doğurmayacak şekilde hazırlanması büyük bir titizlik gerektirir. Velayet, nafaka, mal paylaşımı ve tazminat gibi konularda yapılacak küçük bir eksiklik, yıllar sonra dahi telafisi güç sonuçlar doğurabilir.

Anlaşmalı boşanma sürecinizin haklarınızı koruyacak şekilde yürütülmesi için LRN HUKUK ile iletişime geçin.